STREEKTAAL (6)

door: T. van Ooijen & K. de Groot

 

Beste schôôlkraantlèzers,

Tgaot awèr opschiete mee tschôôljaor! Vur dègget wit zijn de exaomes awer aon de burt! Vanaf deze plaats wensen we alle examenkandidaten alvast veel sterkte toe bij de laatste loodjes! Zoals u ziet schrijven we dit in ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands), zodat de leerlingen die geen strêêktoal verstaan zich niet achtergesteld voelen! De cursieve gedeeltes zijn in het Hèmers geschreven, dus u kunt zelf invullen wie de auteur van deze aflevering van Strêêktoal is.

Meneer De Groot en ik zijn erg blij, dè we zukke positieve reaksies op strêêktoal krijge! Een tweetal dames uit vmbo-4 hebben hun sectorwerkstuk, met bijbehorend onderzoek en presentatie over strêêktoal gedaan. De samenwerking met de bibliotheek is de laatste maanden zover toegenomen, dat ze ons gevraagd hebben boeken over strêêktoal aan te bevelen, die vervolgens aangeschaft werden. Ook leerlingen die bij ons aankloppen ‘vur npratje’, beginnen steeds vaker met: “Prat mer gewôôn!”, de lijfspreuk van de strêêktoal-sprèkers opte Gomarus. Verder horen we steeds vaker dat ook leerlingen uit bijvoorbeeld vwo-3, notabene bij Nêêderlàànds een onderzoek doen naar dialecten. Zij mogen van mij hun docenten nog best een keer uitleggen, dat het ABN toch echt uit de diverse dialecten is ontstaan! Dus strêêktoal waster al êêrder es Nêêderlàànds!

 

Het laatste las ik ook in het boek ‘Het verhaal van een taal’ (geschreven door: Jan W. de Vries – Roland Willemyns – Peter Burger). Dit boek is door onze schoolbibliotheek aangeschaft en zeker aanbevolen om te lezen! Daarin vond ik ook het onderstaande kaartje, waaruit blijkt dat in het voedingsgebied van onze school bijna geen, of matig dialect gebruikt wordt. “Waorom dan zovul aondacht vur strêêktoal in de schôôlkràànt?” heurde wij pààs een paor collegààs in de lêêraorekaomer zegge. Nou nie allêên om de êêrder genoemde rèje van de auwste rechte, mer ok omdè strêêktoal oe altijd trug doedinken aon oe plek van ààfkomst. Daor waor ge de strêêktoal méé oewe moedermèllek hèt ingedronke! Aldus ‘Het verhaal van een taal’.

 

Geldermalsen, Waardenburg en omstreken.

(cursief is strêêktoal van deze omgeving!)                              

 

Iemand die hoorde dat deze aflevering over Geldermalsen, Waardenburg en omstreken ging, vroeg heel verwonderd: “Hebben ze daar ook een dialect?”. Ze had drie jaar op de Gomarus gezeten, bij een groot aantal leerlingen uit deze omgeving, en nooit praatte er één plat! Dat bleek ook uit het kleine aantal reacties van leerlingen. Maar die we kregen waren zeker bruikbaar!

 

De meeste leerlingen uit deze plaatsen komen met de schoolbus, tegenwoordig ook een lijndienst, naar school. Een enkeling is afkomstig uit Avezaath, helemaal uit de Betuwe. Uit het boek ‘Kruiend door de Betuwe’ (geschreven door: De Historische Kring Kesteren & Omstreken) bleek dat ze daar niet alleen zeer gehecht zijn aan hun dialect, maar ook aan een doorlopende naamgeving! Dat leidt er toe dat ze in deze streek onder de keinder hos noôt ’n femilienaom gebruike! Men noemt elkaar gewoon Piet van Gart (van Piet van Garte!!!).

 

Een aantal zaken die opvallen in het dialect van dit gebied, zijn:

  1. Vrijwel alle werkwoordsvormen die eindigen op –en, eindigen op –e: nuumme, hemme, vernuumme, terech komme, blaive, heure, etc.
  2. Verder laat men de –t vrijwel altijd weg, in woorden die op –cht eindigen! Dat was volgens Henk van Mourik (2b1) wel het meest herkenbare aan het dialect wat hij spreekt.

‘De sierlijke vluch van de ooievaor in de luch’ , in plaats van ‘De sierlijke vlucht van de ooievaar in de lucht’. Henk bedankt voor je opmerking! Ook in het eerder genoemde terech komme is deze karakteristiek terug te zien.

  1. De ‘ij’ verandert in een ‘ai’, niet de ‘ai’-klank uit militair, maar echt als een ‘aaai’!
  2. De ‘oe’ verandert in een ‘uu’.

 

Isoglosse.

In klas 2k2 hoorde ik een discussie aan tussen Job van Doorn uit Est en Jorian de Gast uit Geldermalsen. Job had het over giestere, terwijl Jorian liever gewoon gistere hoorde! Of dit betekent dat er dus een isoglos giestere-gistere loopt tussen Geldermalsen en Est, is me niet duidelijk geworden, maar ik vermoed het wel. Wat me daarbij opviel, is de overeenkomst tussen Est en Hèmert! Wij zeggen namelijk ook giestere.

Arnold van Bommel uit 1gth2 komt uit Waardenburg. Hij is net als Meneer de Groot en meneer van Ooijen helemaal weg van koeien! Hij is één van de leerlingen die nog wel eens langs komt ‘vur npratje’, en toen op het idee kwam om een bijdrage aan deze aflevering van strêêktoal te leveren. Arnold bedankt! Hier leest u een stukske over zijn opa en de Tweede Wereldoorlog in Waardenburg.

M’n opa is drie en suventeg jaor oud. Hij is gebore in Pijne, een durpke langs de Waol. Ze hadde thuis koeie, varkes en schaope. Verder han ze ook arpel en fruit zoas korse, appel en père. Ze fokte ok keue(varkes!).

In Pijne is en de Tweede Wereldoorlog een keigroat vliegtuig naar benééje gestort. Van de tien waren er acht dot. Nu is er nog een mooie plaots waor ze begrave ligge.

Opnieuw valt de –n weg, keue, koeie en schaope. Ook aan het begin van een woord laat men af en toe een klank wegvallen, zoals in Pijne, waarmee de plaats Opijnen bedoelt wordt. Ook arpel spreekt sneller dan ‘aardappel’.

 

Dialectwoorden uitgesproken in diverse plaatsen.

 

 

Sloot

Huis

Boter

Koekje

Schaap

Geit

Tekenen

Been

Eigen

Groen

Spijk

Slôôt

Huis

Botter

Koekie

Schaop

Gèèt

Tekenen

Bêên

Èège

Groen

Nederhemert

Sloewt

Huiws

Botter

Koekske

Schaop

Gèèt

Tèkenen

Biejn

Èège

Gruun

Sliedrecht

?

Hois

Butter

Koeksie

Schaep

Gait

?

Bêên

Aaige

Groen

Sprang-Capelle

Sloewt

Hêûs

Botter

Koekske

Schaop

Gèèt

Tiejkenen

Biejn

Èège

Gruun

Werkendam

Slôôt

Huis

Botter

Koekske

Schaop

Gèèt (?)

?

Bêên

Aige (!)

Gruun

Ameide

Slôôt

Hois

Butter

Koekie

?

?

?

?

?

Groen

Meeuwen

?

?

Botter

Koekske

?

Gait(!)

Tèkenen

Biejn

Èège

Gruun

Wijk

?

?

Botter

Koekske

?

Gèèt(!)

Tèkenen

?

Èège

Groen

Noordeloos

Slôôt

Hois

Bôôter

Koekie

Schaop

?

Tekenen

Bêên

?

Groen

Molenaarsgraaf

Slôôt

Huis

Butter

Koekie

Schaep

Gait

Tekene

Bêên

aaige

Groen

Waardenburg

Slôôt

Huis

Botter

Koekske

Schaopo

Gait

Tèkenen

Bêên

Aige

Gruun